ในยุคที่ปัญญาประดิษฐ์ (AI) กลายเป็นส่วนสำคัญในด้านสาธารณสุข ความสามารถของบุคลากรทางการแพทย์ในการทำความเข้าใจ ใช้งาน และประเมินเครื่องมือ AI จึงกลายเป็นสิ่งจำเป็น งานวิจัยล่าสุดจาก Sultan Qaboos University (SQU) ในโอมาน ได้ประเมิน “ความพร้อมด้าน AI” ของนักศึกษาแพทย์หลังจบการเรียนช่วงพรีคลินิก (pre-clinical) และกำลังก้าวเข้าสู่การฝึกปฏิบัติคลินิก
จุดประสงค์ของการวิจัย
เพื่อประเมินระดับความพร้อมของนักศึกษาแพทย์ระดับปริญญาตรีในการนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในบริบททางการแพทย์ หลังจากได้รับการสัมผัสเบื้องต้นกับเนื้อหาเกี่ยวกับ AI ผ่านหลายหลักสูตรในช่วงพรีคลินิก
วิธีการศึกษา
- งานวิจัยแบบภาคตัดขวาง (cross-sectional study)
- นักศึกษาปี 3 จาก SQU College of Medicine and Health Sciences จำนวน 84 คน จาก 115 คน เข้าร่วมตอบแบบสอบถาม MAIRS-MS (Medical Artificial Intelligence Readiness Scale for Medical Students)
- แบบสอบถามถูกออกแบบมาเพื่อวัดความพร้อมใน 4 ด้าน ได้แก่
- ด้านความรู้ความเข้าใจ (Cognition)
- ความสามารถ (Ability)
- วิสัยทัศน์ (Vision)
- จริยธรรม (Ethics)
ผลการศึกษา
- นักศึกษามี “ระดับความพร้อมปานกลาง” ในการใช้ AI โดยคะแนนเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 3.5 ถึง 3.9 (จากคะแนนเต็ม 5)
- ด้านที่ได้คะแนนน้อยที่สุดคือ “ความเข้าใจแนวคิดเบื้องหลัง AI และวิทยาการข้อมูล (Data Science)” (เฉลี่ย 3.52)
- ด้านที่ได้สูงที่สุดคือ “วิสัยทัศน์” (3.90) ซึ่งรวมถึงความสามารถในการเข้าใจข้อจำกัด โอกาส และความเสี่ยงจากการใช้ AI
- ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างเพศ หรือชั้นปี
- นักศึกษาส่วนใหญ่ (~80%) ใช้ ChatGPT เป็นเครื่องมือ AI หลัก แต่มีช่องว่างในความเข้าใจ AI เชิงเทคนิค
- แบบสอบถามที่ใช้มีความน่าเชื่อถือสูงจากการทดสอบค่าความสม่ำเสมอภายใน (Cronbach’s alpha)
ข้อค้นพบที่สำคัญ
- 80% ของนักศึกษาระบุว่าตนเองเคยได้สัมผัส AI แม้ทุกคนจะเคยเรียนวิชา Medical Informatics I และ II ซึ่งเกี่ยวข้องกับ AI แล้วก็ตาม
- อาจเป็นเพราะช่วงเวลาที่เก็บข้อมูลตรงกับช่วง ChatGPT 3.5 เปิดให้สาธารณชนใช้งาน ทำให้นักศึกษาหลายคนจำกัดความ AI ไว้แค่ “แชตบอท”
- ความพร้อมด้านความรู้และทักษะยังมีช่องว่าง โดยเฉพาะเรื่องการจัดการข้อมูล การเข้าใจอัลกอริธึม และแนวคิด AI พื้นฐาน
ข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาหลักสูตร
- จำเป็นต้องบูรณาการ AI เข้ากับหลักสูตรแพทยศาสตร์ผ่าน โมเดลการเรียนรู้แบบต่อเนื่อง (longitudinal model)
- ควรมี กรอบทักษะที่เป็นมาตรฐานและชัดเจน เพื่อใช้ในการวางแผนการสอน AI อย่างเป็นระบบ
- ต้องสร้างหลักสูตรที่ อิงจากทฤษฎีการศึกษาจริง พร้อมทั้งมีการประเมินผลอย่างเป็นระบบ
- เน้นการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง เช่น
- การใช้ AI ช่วยตัดสินใจในสถานการณ์คลินิก
- การวิเคราะห์ความเสี่ยงทางการแพทย์
- การอภิปรายประเด็นด้านจริยธรรมของ AI
ปรับสมดุลระหว่างเทคโนโลยีและมนุษยธรรม
ในขณะที่ AI ช่วยให้การแพทย์มีประสิทธิภาพมากขึ้น ทักษะพื้นฐานเช่น การสื่อสาร การเป็นผู้นำ และความฉลาดทางอารมณ์ ยังคงมีความสำคัญ เพราะ AI ไม่สามารถแทนที่ความเข้าใจในความรู้สึกและสภาพจิตใจของผู้ป่วยได้
สรุป
AI กำลังกลายเป็นส่วนหนึ่งของโลกการแพทย์ การเตรียมความพร้อมให้บุคลากรทางการแพทย์สามารถใช้งานและประเมินเครื่องมือ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพจึงเป็นสิ่งจำเป็น งานวิจัยนี้จึงตอกย้ำว่า ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับ AI ควรถูกเพิ่มเติมเข้าไปในหลักสูตรแพทยศาสตร์ทั้งในเชิงทฤษฎีและปฏิบัติ โดยต้องวางแนวทางอย่างเป็นระบบพร้อมทั้งประเมินผลและพัฒนาหลักสูตรอย่างต่อเนื่อง
“การเรียนการสอน AI ในสายวิชาชีพแพทย์ ไม่ใช่แค่การสอนใช้เทคโนโลยี แต่ต้องสอนให้รู้ว่าสิ่งใดควรใช้ ไม่ใช่แค่ทำได้หรือไม่”




