Home » “ยศชนัน” ส่งมอบนวัตกรรมน้ำสะอาด ยกระดับประปาชุมชนริมกก

“ยศชนัน” ส่งมอบนวัตกรรมน้ำสะอาด ยกระดับประปาชุมชนริมกก

โดย Reporter 1
399 views

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (สซ.) เดินหน้านำผลงานวิจัยไปใช้แก้ปัญหาคุณภาพน้ำในพื้นที่จริง ส่งมอบแม่แบบระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านสำหรับกำจัดสารหนูแก่ชุมชนริมลำน้ำกก จังหวัดเชียงราย มุ่งสร้างความมั่นคงด้านน้ำและลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงน้ำสะอาดของประชาชน

พิธีส่งมอบจัดขึ้น ณ ศาลาประชาคมเมืองงิม ตำบลริมกก อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. เป็นประธาน พร้อมด้วย นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ผู้บริหารหน่วยงานในสังกัดกระทรวง อว. ผู้แทนสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย ผู้นำชุมชน และประชาชนในพื้นที่เข้าร่วม

เปลี่ยนงานวิจัยเป็นคำตอบของชุมชน

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวว่า กระทรวง อว. มีภารกิจสำคัญในการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิจัยและนวัตกรรมไปตอบโจทย์ปัญหาของประเทศและยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน โดยเฉพาะปัญหาสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรน้ำ ซึ่งเป็นปัจจัยพื้นฐานที่ส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ และความเป็นอยู่

แนวทางสำคัญคือการทำให้งานวิจัยไม่หยุดอยู่เพียงในห้องปฏิบัติการ แต่ต้องนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง สร้างผลกระทบทั้งด้านเศรษฐกิจและสังคม พร้อมเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงประโยชน์จากวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมอย่างทั่วถึง สอดคล้องกับการผลักดันให้ สวทช. ทำหน้าที่เป็น “เครื่องยนต์วิจัยของประเทศ” ซึ่งนำโจทย์จริงมาแปรเปลี่ยนเป็นนวัตกรรมสำหรับประชาชน

“การส่งมอบแม่แบบระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านสำหรับกำจัดสารหนูในพื้นที่ลุ่มน้ำกก สะท้อนบทบาทของกระทรวง อว. ในการเชื่อมโยงนโยบาย งานวิจัย และการใช้ประโยชน์ในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม จากโจทย์ของชุมชนสู่การพัฒนาเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับบริบทจริง และส่งต่อให้หน่วยงานท้องถิ่นนำไปใช้ดูแลประชาชน” ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน กล่าว

ทั้งนี้ รัฐบาลยังให้ความสำคัญกับการนำข้อมูลทางวิทยาศาสตร์มาใช้จัดการปัญหาน้ำอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การติดตามปริมาณและคุณภาพน้ำ การเชื่อมโยงระบบโทรมาตรและข้อมูลจากหลายหน่วยงาน ไปจนถึงการตรวจพิสูจน์ชนิดและแหล่งที่มาของสารปนเปื้อน เพื่อให้การกำหนดมาตรการแก้ไขและการประสานความร่วมมือกับทุกฝ่ายตั้งอยู่บนหลักฐานที่ชัดเจน

A-QUALITY ยกระดับประปาชุมชนกว่า 700 ครัวเรือน

ศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวว่า การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำเป็นหนึ่งในโจทย์สำคัญที่ต้องอาศัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมเข้ามาสนับสนุนอย่างเป็นระบบ ภายใต้แผนงาน Pre-battle นวัตกรรมน้ำสะอาดเพื่อคุณภาพชีวิต หรือ A-QUALITY สวทช. ดำเนินงานตั้งแต่การตรวจติดตามคุณภาพน้ำ การพัฒนาระบบปรับปรุงคุณภาพ การสร้างต้นแบบ ตลอดจนการถ่ายทอดเทคโนโลยีให้หน่วยงานและชุมชนสามารถนำไปใช้ได้จริง

แม่แบบระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านสำหรับกำจัดสารหนูเป็นผลงานวิจัยของศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ที่พัฒนาขึ้นเพื่อรับมือปัญหาคุณภาพน้ำดิบในลุ่มน้ำกก ทั้งความขุ่น สารหนู และโลหะหนัก โดยเลือกใช้เทคโนโลยีให้เหมาะสมกับสภาพน้ำและระบบประปาของแต่ละพื้นที่

ที่ผ่านมา สวทช. นำร่องปรับปรุงระบบในพื้นที่บ้านริมกก ตำบลแม่ยาว และบ้านเมืองงิม ตำบลริมกก ครอบคลุมผู้ใช้น้ำกว่า 700 ครัวเรือน เพื่อยกระดับคุณภาพน้ำประปาหมู่บ้านให้เข้าสู่เกณฑ์มาตรฐานของกรมอนามัย ควบคู่กับการฝึกอบรมผู้ดูแลระบบให้สามารถตรวจสอบคุณภาพน้ำและบริหารจัดการกระบวนการผลิตได้ด้วยตนเอง

ศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ อธิบายเพิ่มเติมว่า หัวใจของการพัฒนาไม่ใช่เพียงการติดตั้งเครื่องกรอง แต่ต้องออกแบบให้ชุมชนสามารถใช้งานและดูแลรักษาได้ในระยะยาว ทีมวิจัยจึงพยายามประยุกต์วัสดุที่มีในท้องถิ่น ลดการพึ่งพาวัสดุดูดซับราคาแพง และพัฒนาเครื่องมือตรวจวัดความขุ่นที่ใช้งานง่าย เพื่อช่วยกำหนดปริมาณสารส้มในกระบวนการผลิตน้ำได้อย่างเหมาะสม

ระบบยังต้องมีการตรวจวัดคุณภาพน้ำหลังผ่านกระบวนการกรองอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้มั่นใจว่าวัสดุกรองยังคงทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และป้องกันความเสี่ยงจากการใช้งานไส้กรองเกินอายุ

ต่อยอดวัสดุท้องถิ่นเป็นตัวกรองสารปนเปื้อน

ดร.ภญ.อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผู้อำนวยการศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. กล่าวว่า ตลอดระยะเวลาเกือบหนึ่งปีที่ผ่านมา ทีมวิจัยทำงานร่วมกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย หน่วยงานท้องถิ่น และประชาชน เพื่อศึกษาปัญหาและปรับปรุงระบบประปาให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของแต่ละชุมชน โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

นอกจากการเพิ่มประสิทธิภาพระบบผลิตน้ำประปาแล้ว ทีมวิจัยยังร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงศึกษาการนำวัสดุในพื้นที่ เช่น ไม้ไผ่และเปลือกแมคคาเดเมีย มาเพิ่มมูลค่าและพัฒนาเป็นวัสดุช่วยกรองน้ำ เพื่อลดการใช้สารเคมีและยืดอายุระบบกรองเดิมของชุมชน

วัสดุเหลือใช้เหล่านี้ไม่สามารถนำมาใช้กรองสารหนูได้โดยตรง แต่ต้องผ่านการปรับปรุงคุณสมบัติและสภาพพื้นผิวด้วยกระบวนการของนาโนเทค เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการดูดจับสารหนูและโลหะหนัก นับเป็นการนำแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนมาประยุกต์ใช้กับการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ พร้อมเปิดโอกาสต่อยอดสู่การสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้แก่วัสดุในท้องถิ่น

ดร.ภญ.อุรชา เน้นย้ำว่า หลังส่งมอบระบบแล้ว ชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องร่วมกันติดตามคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง รวมถึงจัดสรรงบประมาณสำหรับการตรวจวิเคราะห์ การบำรุงรักษา และการเปลี่ยนวัสดุกรองตามรอบอายุการใช้งาน เพื่อให้ระบบสามารถดูแลประชาชนได้อย่างยั่งยืน

ใช้แสงซินโครตรอนวิเคราะห์สารหนูอย่างแม่นยำ

รศ.ดร.สาโรช รุจิรวรรธน์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (สซ.) กล่าวว่า สถาบันได้นำเทคโนโลยีการวิเคราะห์ด้วยแสงซินโครตรอนมาใช้ตรวจสอบการปนเปื้อนของสารหนูในแหล่งน้ำ สามารถจำแนกชนิดทางเคมีและเลขออกซิเดชันของสารหนู ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับประเมินแหล่งที่มา ระดับความเป็นพิษ และเลือกวิธีบำบัดที่เหมาะสม

ข้อมูลจากการวิเคราะห์นำไปสู่การพัฒนาระบบกรองที่จัดการสารหนูได้ทั้งส่วนที่ปะปนมากับตะกอนแขวนลอยขนาดเล็ก และส่วนที่ละลายอยู่ในน้ำ โดยใช้วัสดุดูดซับที่มีความจำเพาะและประสิทธิภาพสูง

สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนยังร่วมกับมหาวิทยาลัยขอนแก่นและภาคีวิจัย พัฒนาวัสดุดูดซับสารหนูด้วยระบบเรซินแลกเปลี่ยนไอออนลบที่ผ่านการปรับสภาพพื้นผิว พร้อมประยุกต์ใช้ความเชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมพัฒนาระบบบำบัดน้ำสำหรับอุปโภคและบริโภค

ระบบดังกล่าวได้รับการติดตั้งใช้งานจริงที่ประปาชุมชนบ้านฟาร์มสัมพันธกิจ หมู่ 6 ตำบลริมกก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพระบบตกตะกอนเคมีเดิม พร้อมติดตั้งระบบ Reverse Osmosis หรือ RO สำหรับผลิตน้ำดื่ม ช่วยให้ประชาชนกว่า 250 ครัวเรือนเข้าถึงน้ำที่สะอาดและปลอดภัยยิ่งขึ้น

นอกจากนี้ ยังติดตั้งระบบกรองน้ำให้โรงเรียนบ้านเหมืองแดง ตำบลแม่สาย อำเภอแม่สาย เพื่อรับมือปัญหาการปนเปื้อนในแม่น้ำสายและเพิ่มความปลอดภัยให้แก่นักเรียนระดับประถมศึกษาและบุคลากรกว่า 700 คน

ปรับระบบตามสภาพน้ำ ไม่ใช้วิธีเดียวกับทุกพื้นที่

ดร.ณัฏฐพร พิมพะ ผู้อำนวยการแผนงานน Pre battle วัตกรรมน้ำสะอาดเพื่อคุณภาพชีวิต (A-QUALITY) สวทช. กล่าวว่า การพัฒนาระบบบำบัดน้ำต้องเริ่มจากการวิเคราะห์คุณภาพน้ำดิบ เพราะแต่ละพื้นที่มีปัญหาแตกต่างกัน บางแห่งเผชิญน้ำขุ่นและตะกอนสูง ขณะที่บางแห่งมีสารหนูหรือโลหะหนักละลายอยู่ในน้ำ จึงไม่สามารถใช้เทคโนโลยีรูปแบบเดียวกันกับทุกชุมชนได้

ทีมวิจัยจึงลงพื้นที่เก็บตัวอย่างน้ำ ศึกษาระบบประปาเดิม และทำงานร่วมกับผู้ดูแลระบบในชุมชน ก่อนออกแบบกระบวนการปรับปรุงให้สอดคล้องกับสภาพปัญหา ตั้งแต่การตกตะกอน การควบคุมปริมาณสารเคมี ไปจนถึงการติดตั้งวัสดุดูดซับสารหนูและโลหะหนัก

การดำเนินงานยังมุ่งทำให้เทคโนโลยีมีความซับซ้อนน้อยที่สุด เพื่อให้ผู้ดูแลประปาหมู่บ้านสามารถตรวจวัดความขุ่น ปรับกระบวนการผลิต และเฝ้าระวังคุณภาพน้ำได้ด้วยตนเอง ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญที่จะทำให้ระบบดำเนินต่อไปได้ภายหลังทีมวิจัยถอนตัวออกจากพื้นที่

จากความกังวลสู่ความเชื่อมั่นของชุมชน

นายธวัชชัย มนตรีกุล ผู้ใหญ่บ้าน บ้านริมกก กล่าวว่า ชุมชนเคยใช้น้ำผิวดินที่ซึมจากแม่น้ำกกเข้าสู่บ่อกักเก็บเพื่อผลิตน้ำประปา แต่ภายหลังเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในปี 2567 ตลิ่งและแหล่งน้ำเดิมได้รับความเสียหาย ประกอบกับกระแสข่าวเกี่ยวกับสารปนเปื้อน ทำให้ประชาชนไม่มั่นใจในความปลอดภัยของน้ำ

เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง บ่อน้ำตื้นมีปริมาณน้ำไม่เพียงพอ ส่วนแหล่งน้ำบาดาลในบางจุดมีสีแดงและคราบสนิม จึงไม่เหมาะต่อการนำมาอุปโภคและบริโภค ปัญหาเหล่านี้ทำให้ชุมชนจำเป็นต้องมีระบบผลิตน้ำที่สามารถรับมือกับคุณภาพน้ำที่เปลี่ยนแปลงได้

หลังจากทีมวิจัยเข้ามาตรวจสอบ ปรับปรุงระบบ และให้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์แก่ประชาชน ชุมชนเริ่มมีความเข้าใจต่อคุณภาพของแหล่งน้ำมากขึ้น ปัจจุบันประชาชนกลับมาใช้น้ำจากระบบประปาหมู่บ้านและมีความมั่นใจเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

นายอำนวย อัดทะวงศ์ กำนันตำบลริมกกและผู้ดูแลระบบประปาหมู่บ้าน กล่าวว่า ก่อนหน้านี้ข่าวการพบสารปนเปื้อนทำให้ประชาชนจำนวนมากหยุดใช้น้ำประปาส่วนกลางและหันไปเจาะบ่อน้ำบาดาล แม้ว่าน้ำบาดาลบางแห่งจะมีปัญหาด้านคุณภาพเช่นกัน

การเข้ามาของ สวทช. ไม่เพียงช่วยปรับปรุงระบบกรอง แต่ยังนำผลตรวจทางวิทยาศาสตร์มาอธิบายให้ชาวบ้านเข้าใจถึงคุณภาพของน้ำจากแต่ละแหล่ง ช่วยลดความตื่นตระหนกและทำให้ประชาชนสามารถตัดสินใจใช้น้ำจากข้อมูลที่ถูกต้อง ปัจจุบันการใช้น้ำประปาหมู่บ้านจึงทยอยกลับเข้าสู่ภาวะปกติ

ผลตรวจ 21 พารามิเตอร์ หนุนท้องถิ่นดูแลระบบต่อ

นายรามิล พัฒนมงคลเชฐ ปลัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย กล่าวว่า แม่น้ำกกเป็นแหล่งน้ำสำคัญที่ประชาชนใช้ทั้งด้านการเกษตร การอุปโภคบริโภค และการดำรงชีวิต เมื่อคุณภาพน้ำเปลี่ยนแปลง ทั้งจากความขุ่นและความกังวลเรื่องโลหะหนัก การบริหารจัดการจึงต้องอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ควบคู่กับเทคโนโลยีที่เหมาะสม

ผลจากกระบวนการปรับปรุงระบบพบว่า ค่าสารต่าง ๆ ที่ตรวจวัดใน 21 พารามิเตอร์ลดลงอย่างมาก โดยบางรายการลดลงจนตรวจแทบไม่พบ สะท้อนประสิทธิภาพของกระบวนการบำบัดและวัสดุกรองที่พัฒนาขึ้น

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของโครงการไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการสร้างศักยภาพให้ผู้ดูแลระบบและคณะกรรมการประปาหมู่บ้านสามารถเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ บริหารกระบวนการผลิต และรับมือความเสี่ยงจากสารปนเปื้อนได้อย่างเป็นระบบ

อบจ.เชียงรายจึงมีแผนพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการประปาหมู่บ้านในพื้นที่ใกล้แม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวกอย่างต่อเนื่อง พร้อมขยายองค์ความรู้และแนวทางจากพื้นที่นำร่องไปยังชุมชนเสี่ยงอื่น ๆ ของจังหวัด เพื่อให้ประชาชนสามารถดูแลระบบน้ำของตนเองและพึ่งพาได้ในระยะยาว

ต่อยอด AquaNano รับมือสถานการณ์ภัยพิบัติ

นอกเหนือจากระบบประปาหมู่บ้าน สวทช. ยังพัฒนาผลงาน AquaNano ซึ่งเป็นเครื่องผลิตและกรองน้ำดื่มด้วยนาโนเทคโนโลยี สามารถจัดการสารปนเปื้อนและโลหะหนัก พร้อมระบบติดตามคุณภาพน้ำ

ล่าสุด เทคโนโลยีดังกล่าวได้รับการต่อยอดเป็นรถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่สำหรับรับมือสถานการณ์ภัยพิบัติ สามารถผลิตน้ำสะอาดได้สูงสุด 250 ลิตรต่อชั่วโมง ช่วยให้หน่วยงานสามารถนำระบบผลิตน้ำเข้าไปสนับสนุนประชาชนในพื้นที่ประสบภัยหรือพื้นที่ซึ่งระบบสาธารณูปโภคได้รับความเสียหายได้อย่างรวดเร็ว

การส่งมอบแม่แบบระบบผลิตน้ำประปาครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการมอบอุปกรณ์ให้ชุมชน แต่เป็นการส่งต่อทั้งเทคโนโลยี ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ และองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการ เพื่อให้ท้องถิ่นสามารถตรวจสอบ ดูแล และพัฒนาระบบต่อไปได้ด้วยตนเอง

กระทรวง อว. และ สวทช. พร้อมด้วยเครือข่ายพันธมิตร จะเดินหน้าผลักดันงานวิจัยด้านน้ำสะอาดและสิ่งแวดล้อมให้เกิดการใช้ประโยชน์จริง พร้อมขยายผลเทคโนโลยีที่เหมาะสมไปยังพื้นที่เสี่ยงอื่น ผ่านความร่วมมือระหว่างหน่วยงานวิจัย ภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชน

เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการสร้างผลงานวิจัยที่มีคุณภาพ แต่คือการทำให้ประชาชนได้รับประโยชน์จากงานวิจัยอย่างเป็นรูปธรรม ตั้งแต่การเข้าถึงน้ำสะอาดและปลอดภัย การลดความเสี่ยงต่อสุขภาพ ไปจนถึงการมีระบบบริหารจัดการทรัพยากรน้ำที่ชุมชนสามารถพึ่งพาได้อย่างยั่งยืน สะท้อนบทบาทของ อว. และ สวทช. ในการเปลี่ยนวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมให้เป็นพลังแก้ปัญหาและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทย

เรียบเรียงโดย…VS…

You may also like

เว็บไซต์นี้มีการใช้คุกกี้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลการใช้งานของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล เพื่อเก็บข้อมูลและรวบรวมสถิติวิจัยทางด้านการตลาด การวิเคราะห์แนวโน้ม ตลอดจนนำมาปรับปรุง และควบคุมการทำงานของเว็บไซต์ ทั้งนี้ หากท่านไม่ยินยอม ท่านยังสามารถใช้งานเว็บไซต์ได้ปกติ ยอมรับทั้งหมด