บทความโดย รศ.ดร.ธนชาติ นุ่มนนท์ ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีอุบัติใหม่ (Thought Leader in Emerging Technologies)
กระแสตอบรับลงทะเบียน TH-AI Passport ทะลัก แต่ยังไม่อาจช่วยประชาชนประหยัดค่าใช้จ่าย 600 บาทต่อเดือนได้จริงตามเป้าหมายโครงการ
วันที่ 19 สิงหาคมที่ผ่านมา กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมเปิดให้ลงทะเบียนล่วงหน้าโครงการ TH-AI Passport ก่อนจะเริ่มใช้งานจริงในวันที่ 31 สิงหาคม 2569 ปรากฏว่ากระแสตอบรับดีมาก มีคนมาลงทะเบียนหลายแสนคน จนทำให้เกิดความเข้าใจว่านี่คือความสำเร็จของโครงการ หลังจากคนไทยรอที่จะได้ใช้โปรแกรม AI มานาน และหลายคนเข้าใจว่าน่าจะใช้งานได้อย่างไม่จำกัดและมีความสามารถเทียบเท่าโปรแกรม AI เวอร์ชันเสียเงิน
แต่ถ้าเข้าไปศึกษาเว็บของโครงการให้ดี จะพบว่า AiPass ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มของโครงการนี้ แบ่งผู้ใช้เป็นสองระดับ คือระดับผู้เริ่มต้นและระดับผู้สร้างสรรค์ โดยระดับผู้เริ่มต้นใช้โปรแกรมได้น้อยมาก เพียงแค่แชทได้ไม่จำกัดแต่เป็นโมเดลรุ่นเก่าคือ Gemini 3.1 Flash-Lite ถ้าผู้ใช้เข้าเรียนสะสมคะแนน จึงจะเลื่อนขั้นเป็น “ผู้สร้างสรรค์” ที่ได้รับ 10,000 เครดิตต่อวัน
บางท่านอาจสงสัยว่าแล้วเครดิตต่อวันใช้งานได้แค่ไหน หลักๆ คือยังแชทกับโมเดลรุ่นเก่าได้ไม่จำกัด แต่จะเพิ่มโมเดล AI ชั้นนำทั้งของโลกและของไทยกว่า 14 ค่าย รวมกว่า 30 โมเดล ซึ่งการใช้งานโมเดลเหล่านั้นก็มีข้อจำกัด หน้าเว็บของโครงการระบุว่าใช้แชท เขียนโค้ด คิดวิเคราะห์ ได้ประมาณ 20-50 ครั้งต่อวัน สร้างรูปภาพได้สูงสุด 20 ภาพต่อวัน สร้างวิดีโอได้ 10 คลิปต่อเดือน สร้างเพลงได้ 10 เพลงต่อเดือน และค้นคว้าเชิงลึกได้ 10 ครั้งต่อเดือน ทั้งนี้ผู้จัดทำโครงการระบุว่าการลงทะเบียนช่วงนี้จะอัปเกรดให้ทุกคนเป็นระดับผู้สร้างสรรค์หนึ่งเดือน โดยไม่ต้องเรียนหลักสูตรออนไลน์ก่อน
คำถามที่น่าสนใจคือ แล้ว AiPass เก่งกว่าโปรแกรม AI ฟรีที่มีอยู่ทั่วไปหรือไม่ คำตอบขึ้นอยู่กับว่าเราวัดคำว่าเก่งด้วยอะไร ถ้าวัดจากความครบเครื่องในบัญชีเดียว แพ็กเกจระดับผู้สร้างสรรค์ทำได้ดีจริง เพราะให้ทั้งการสร้างภาพ วิดีโอ เพลง และเปิดทางเข้าถึงโมเดลชั้นนำของหลายค่ายพร้อมกัน ซึ่งไม่มีเจ้าไหนใจดีพอจะให้ครบขนาดนี้ในเวอร์ชันฟรี
แต่ถ้าวัดจากปริมาณการใช้งานจริงในแต่ละวัน จะพบว่าแม้โควตาแชทโมเดลชั้นนำวันละ 20-50 ครั้งฟังดูเยอะสำหรับคนที่ใช้เป็นครั้งคราว แต่สำหรับคนที่ทำงานกับ AI ทั้งวันคือหมดตั้งแต่ก่อนเที่ยง แล้วต้องถูกลดมาใช้โมเดลรุ่นเก่าอย่าง Gemini 3.1 Flash-Lite ขณะที่ ChatGPT เพิ่งประกาศต้นเดือนสิงหาคมว่าให้ผู้ใช้ฟรีแชทได้ไม่จำกัด แถมได้ใช้ GPT-5.6 Luna ที่เก่งกว่าอีกด้วย นอกจากนั้น Gemini ก็ให้แชทฟรีได้แบบไม่จำกัดโดยใช้โมเดล Gemini 3.6 Flash หรือ Qwen Studio ของ Alibaba ก็ให้แชทแบบไม่จำกัดโดยใช้รุ่นเรือธงล่าสุดตระกูล Qwen
ซึ่งข้อมูลจาก Artificial Analysis Intelligence Index ระบุชัดเจนว่าค่าคะแนนความฉลาดของโมเดล Gemini 3.1 Flash-Lite ที่โปรแกรม AiPass ใช้มีคะแนนเพียง 26 คะแนน ต่ำกว่า GPT-5.6 Luna ที่ได้ 34 คะแนน Gemini 3.6 Flash ที่ได้ 52 คะแนน และ Qwen 3.8 Max ที่ได้ 58 คะแนน สรุปสั้นๆ ว่าความฉลาดของการแชทที่ว่าไม่จำกัดของ AiPass ยังต่ำกว่าแชทไม่จำกัดของโปรแกรม AI ฟรีตัวอื่นอีกมาก
และเมื่อเทียบลิมิตกับของฟรีด้านอื่นๆ จะพบว่าแต่ละเจ้าเลือกให้บริการคนละด้านไม่เหมือนกัน โดย ChatGPT ให้สร้างภาพไม่กี่รูปต่อวัน แต่ก็มีฟีเจอร์อย่าง Canvas ในการทำเอกสาร หรือมีปลั๊กอินที่เชื่อมกับแอปอื่นๆ ขณะที่ Gemini ให้สร้างภาพได้ราววันละ 20 ภาพเช่นกัน อีกทั้งยังมีฟีเจอร์การค้นคว้าเชิงลึกที่สามารถนำมาสร้างเอกสาร อินโฟกราฟิก หรือสนทนาเสียงได้ และยังมี Gemini Notebook เวอร์ชันฟรีที่เก่งเรื่องการย่อยเอกสาร เสียง และวิดีโอ ส่วน Qwen Studio ของ Alibaba ให้ทั้งแชท สร้างภาพ ค้นคว้าเชิงลึก จนแทบไม่ชนเพดาน แถมยังสร้างสไลด์ได้ ซึ่ง AiPass ยังไม่มีอะไรมาแทนได้ ของฟรีทุกเจ้ามีลิมิตจริง เพียงแต่วางกำแพงไว้คนละจุด คนที่ใช้เป็นคือคนที่รู้ว่าจะหยิบเจ้าไหนมาทำงานอะไร มากกว่าจะฝากความหวังไว้กับเจ้าเดียว
แต่ที่น่าสนใจกว่านั้นคือ ตอนโครงการ TH-AI Passport เข้าไปขออนุมัติงบประมาณจากคณะกรรมการบริหารกองทุนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2568 ได้ระบุผลลัพธ์ข้อหนึ่งไว้ชัดเจนว่าจะช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของประชาชนในการเข้าถึงบริการ Generative AI รวมมูลค่าประมาณ 36,000 ล้านบาท ซึ่งคำนวณจากค่าใช้จ่ายเฉลี่ยเดือนละ 600 บาทต่อคน เป็นเวลา 12 เดือน สำหรับผู้ใช้งาน 5,000,000 คน และข้อกำหนดของโครงการยังระบุว่า “สามารถเข้าใช้งานให้บริการระบบ Generative AI มีคุณสมบัติรุ่น Pro หรือรุ่น Premium หรือที่ปกติต้องมีการใช้เงินคิดค่าบริการสำหรับการใช้งาน อย่างน้อย 8 ผลิตภัณฑ์” เห็นได้ชัดว่าโปรแกรมนี้ควรมีความสามารถเทียบเท่ารุ่นที่เราต้องเสียค่าบริการรายเดือน
แม้ยังไม่เห็นโปรแกรมที่จะเปิดตัวสิ้นเดือนนี้ แต่ดูคุณสมบัติในหน้าเว็บของโครงการ จะเห็นว่า AiPass คงเทียบกับเวอร์ชันเสียเงินยังไม่ได้ เพราะแม้เข้าถึงโมเดลระดับ Pro หลายค่ายได้จริง แต่แชทวันละไม่กี่สิบครั้งเทียบไม่ได้กับ ChatGPT, Claude หรือ Gemini เวอร์ชันเสียเงิน ที่ให้จำนวนข้อความมากกว่าหลายเท่า พร้อมทั้งสามารถใช้โมเดลระดับสูงสุดที่ดีกว่า และใช้ได้มากกว่ามาก
สิ่งที่ขาดหายชัดเจนกว่านั้นคือฟีเจอร์ที่ทำให้ AI กลายเป็นเครื่องมือทำงานจริง ทั้งการเชื่อมต่อกับอีเมล ปฏิทิน และไฟล์งานผ่าน connector หรือ MCP การมี coding agent อย่าง Claude Code หรือ Codex ที่เขียนและแก้โค้ดให้ทั้งโปรเจกต์ การสร้างไฟล์ Word, Excel หรือ PowerPoint ที่ใช้ส่งงานได้ทันที ตลอดจน agent ที่ทำงานหลายขั้นตอนแทนเรา และแอปบนเดสก์ท็อปกับมือถือของเจ้าของโมเดลเอง เมื่อบวกกับข้อจำกัดว่าเราปรับแต่งอะไรได้ไม่ลึกนักในฐานะผู้ใช้ผ่านตัวกลาง ผมจึงมองว่าแพ็กเกจนี้เหมาะกับการเป็นสนามทดลองมากกว่าจะเป็นเครื่องมือหลัก
หลายท่านอาจสงสัยว่าแล้วทำไม AiPass ถึงไม่ใช้โมเดลล่าสุด หรือให้แชทไม่จำกัดด้วยโมเดลที่ดีกว่านั้น ส่วนหนึ่งน่าจะมาจากค่าใช้จ่าย API Token ของโมเดล Gemini 3.1 Flash-Lite ที่อาจถูกกว่าโมเดลแชทไม่จำกัดของเวอร์ชันฟรีเจ้าอื่น ส่วนที่ให้ใช้โมเดลชั้นนำแชทได้เพียง 20-50 ครั้งต่อวัน หรือจำกัดการสร้างภาพและการค้นคว้าเชิงลึกไว้ต่ำกว่าเวอร์ชันเสียเงินมาก ก็เพราะเรื่องค่าใช้จ่ายที่จะทำให้ต้นทุนสูงกว่ามากเช่นกัน
ที่น่ากังวลไปกว่านั้นคือ วัตถุประสงค์ของโครงการระบุว่าต้องการส่งเสริมให้ “ข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลพฤติกรรมการใช้งานที่เกี่ยวข้องกับ Generative AI ของกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการถูกจัดเก็บและประมวลผลภายในประเทศไทย” ซึ่งผู้เชี่ยวชาญด้านนี้ทราบกันดีว่าโมเดลชั้นนำที่โปรแกรมนี้เรียกใช้อยู่ในต่างประเทศ AiPass จึงขัดแย้งกับวัตถุประสงค์ของโครงการเอง
และในข้อตกลงการใช้งานกับประกาศความเป็นส่วนตัวของ AiPass ตอนลงทะเบียน ก็แจ้งไว้ตรงไปตรงมาว่ามี “การส่งข้อความหรือคำสั่งไปประมวลผลโดยผู้ให้บริการ AI ในต่างประเทศ” ตารางวัตถุประสงค์ข้อ 8 ระบุชัดว่าเป็นการโอนข้อมูลการสนทนากับ AI ไปยังผู้ให้บริการต่างประเทศ ขณะที่ข้อกำหนดการใช้งานข้อ 6.7 เขียนไว้ยิ่งชัดกว่านั้นว่า การเก็บรวบรวม ส่งต่อ และประมวลผล prompt ไฟล์แนบ และประวัติการสนทนา ถือเป็น “สาระสำคัญ” ของบริการ ผู้ใดไม่ประสงค์ให้มีการส่งต่อดังกล่าว “จะไม่สามารถใช้บริการแพลตฟอร์ม AiPass ได้”
ดังนั้นเพื่อให้ AiPass มีผลลัพธ์เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการจริง ควรจะต้องปรับโมเดลแชทฟรีแบบไม่จำกัดให้ได้โมเดลที่ฉลาดและคุ้มค่ากว่าที่ใช้อยู่ นอกจากนั้นการกำหนดลิมิตของโมเดลชั้นนำต่างๆ เช่น การแชท ควรเป็นจำนวนหลักร้อยข้อความ และควรกำหนดให้มีฟีเจอร์เพิ่มขึ้น โดยรวมแล้วลิมิตการใช้งานที่ให้ประชาชนต้องมีมูลค่าไม่ต่ำกว่า 600 บาทต่อเดือนตามที่โครงการระบุไว้ ประชาชนจึงจะได้โปรแกรม AI ที่คุ้มค่ากับเงินงบประมาณที่เราจ่ายไป
ความสำเร็จของโครงการนี้จึงไม่ควรวัดที่ตัวเลขคนลงทะเบียน แต่ควรวัดที่ว่าอีกหนึ่งปีข้างหน้าจะมีคนไทยจำนวนกี่คนที่ใช้ AI เป็นเครื่องมือทำงานได้จริง และเราได้อธิปไตย AI ของไทยอย่างแท้จริงหรือไม่




