ในโลกวิชาการปัจจุบัน ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้ก้าวเข้ามามีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือเหล่านักวิทยาศาสตร์และนักวิจัย ไม่ว่าจะเป็นการช่วยสรุปเนื้อหางานวิจัยหรือการขัดเกลาสำนวนภาษาให้สละสลวยยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม เหรียญย่อมมีสองด้านเสมอ เมื่อผลการศึกษาล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Organization Science ชี้ให้เห็นถึงความกังวลที่เพิ่มขึ้นว่า AI กำลังนำไปสู่กระแสการส่งผลงานวิจัยและการประเมินบทความ (Peer Review) ที่มีคุณภาพต่ำลงอย่างน่าตกใจ
ปริมาณที่สวนทางกับคุณภาพ
คณะทำงานด้าน AI ของวารสาร Organization Science ซึ่งประกอบด้วยบรรณาธิการผู้เชี่ยวชาญ ได้ดำเนินการตรวจสอบเนื้อหาอย่างละเอียดเนื่องจากความกังวลในคุณภาพของบทความที่ถูกส่งเข้ามา การศึกษานี้ได้วิเคราะห์บทความวิจัยเกือบ 7,000 ฉบับ และการประเมินจากผู้ทรงคุณวุฒิกว่า 10,000 รายการ ในช่วงระหว่างปี 2021 ถึง 2026 เพื่อเปรียบเทียบคุณภาพของงานเขียนก่อนและหลังการมาถึงของเทคโนโลยีอย่าง ChatGPT
ผลการวิจัยพบความเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน คือตั้งแต่วันที่มีการเปิดตัว ChatGPT ปริมาณการส่งบทความวิจัยเพิ่มสูงขึ้นถึง 42% ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผลโดยตรงจากการใช้ AI โดยภายในต้นปี 2026 พบว่าบทความส่วนใหญ่มีการใช้ AI เข้ามาช่วยในระดับใดระดับหนึ่ง ทว่าสิ่งที่น่ากังวลคือ คุณภาพของงานเขียนกลับลดลง โดยวัดจากเกณฑ์ Flesch Reading Ease ซึ่งระบุว่าบทความเหล่านั้นอ่านเข้าใจยากขึ้นและขาดความลุ่มลึก
ใครคือกลุ่มหลักที่พึ่งพา AI?
การศึกษาได้ระบุกลุ่มผู้วิจัยสองกลุ่มหลักที่มีแนวโน้มจะใช้ AI ในการเขียนงานวิจัยมากที่สุด ได้แก่:
- ทีมนักวิจัยจากสถาบันที่ไม่ได้ใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาหลัก เพื่อช่วยก้าวข้ามอุปสรรคทางภาษา
- นักวิจัยหน้าใหม่ ที่ยังมีประสบการณ์น้อยในการส่งบทความเข้าสู่วารสารวิชาการ
นอกจากนี้ แม้แต่ในโรงเรียนธุรกิจชั้นนำหรือนักวิจัยที่อยู่ภายใต้แรงกดดันมหาศาลจากวัฒนธรรม “Publish or Perish” (ต้องตีพิมพ์ มิฉะนั้นจะสูญสิ้นอนาคตทางวิชาการ) ก็พบการใช้ AI ในการส่งผลงานเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม การพึ่งพา AI ในการเขียนกลับมีความสัมพันธ์โดยตรงกับ อัตราการปฏิเสธการตีพิมพ์ที่สูงขึ้น
วิกฤตในระบบการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ (Peer Review)
ปัญหาไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่ผู้เขียนบทความเท่านั้น แต่ยังลามไปถึงระบบการตรวจสอบงานวิจัยด้วย พบว่ากว่า 30% ของการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ มีการใช้โมเดลภาษาเข้ามาช่วย ซึ่งเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดนับตั้งแต่ยุคก่อน ChatGPT
คณะทำงานตั้งข้อสังเกตว่า การประเมินที่ทำโดย AI มักจะมีมุมมองที่แคบและขาดความเข้าใจที่ลึกซึ้งเมื่อเทียบกับการประเมินโดยมนุษย์, สิ่งนี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อบรรณาธิการวารสารที่ต้องแบกรับภาระหนักในการกลั่นกรองงานคุณภาพต่ำออกไป จนกล่าวได้ว่า “AI กำลังทำให้ระบบ Peer Review ตกอยู่ในสภาวะตึงเครียดอย่างรุนแรงและยังไม่มีทีท่าว่าจะคลี่คลายลง”
ทางออกและการปรับตัว
บทสรุปจากการศึกษาในวารสาร Organization Science เรียกร้องให้มีการยกเครื่องระบบการให้คุณค่าต่องานวิจัยใหม่ โดยเสนอแนะว่า:
- เน้นคุณภาพมากกว่าปริมาณ: วงการวิชาการควรเลิกให้ความสำคัญกับจำนวนบทความที่ตีพิมพ์เพียงอย่างเดียว แต่ควรมุ่งเน้นไปที่ความสดใหม่และคุณภาพของแนวคิดทางวิชาการ,
- ความโปร่งใส: นักวิจัยต้องตระหนักว่าการใช้ AI ไม่ใช่ทางลัดสู่ความสำเร็จ และหากใช้ไม่ถูกวิธีอาจทำลายความน่าเชื่อถือของงานวิจัย
วิกฤตในครั้งนี้ย้ำเตือนเราว่า แม้ AI จะเป็นเครื่องมือที่มีอานุภาพ แต่แก่นแท้ของงานวิจัยที่ทรงคุณค่าคือกระบวนการคิดวิเคราะห์อย่างละเอียดถี่ถ้วนและการสร้างสรรค์โดยมนุษย์ ซึ่งเป็นสิ่งที่ปัญญาประดิษฐ์ยังไม่อาจทดแทนได้อย่างสมบูรณ์
——————————————————————————–
ข้อมูลจาก: https://phys.org/news/2026-05-journal-ai-academic-publishing-quality.html
อ้างอิงจากบทความ: “A leading journal finds that AI is flooding academic publishing with lower quality work” (2026) โดย Paul Arnold จาก Phys.org และงานวิจัยโดย Claudine Gartenberg และคณะ
